Sosyal medyada hızla yayılan IBAN kiralama dolandırıcılığı her geçen gün daha fazla kişiyi mağdur ediyor. Dijital medya ve iletişim alanının önde gelen isimlerinden Prof. Dr. Ali Murat Kırık, bu tehlikeli trendin arka planını, toplumsal boyutlarını ve alınması gereken önlemleri Gazeteci Ahmet Selim Korkmaz'a anlattı.
IBAN kiralama nedir? Bu kavramı ilk kez duyanlar için açıklar mısınız?
IBAN kiralama, bir kişinin kendi banka hesabını veya IBAN numarasını belirli bir ücret karşılığında başka kişilerin kullanımına açmasıdır. İlk bakışta masum bir ek gelir yöntemi gibi gösterilse de gerçekte bu hesaplar çoğu zaman dolandırıcılık, yasa dışı bahis, kara para aklama veya çeşitli suç gelirlerinin transfer edilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Son dönemde özellikle sosyal medya platformlarında "evden para kazan", "hesabını kullanıma aç, komisyona ortak ol" gibi ilanlarla insanların banka hesapları hedef alınmaktadır. Ancak hesap sahibinin çoğu zaman fark etmediği nokta şudur: Hesap üzerinden gerçekleşen tüm işlemlerin ilk muhatabı banka kayıtlarında görünen kişi, yani IBAN sahibidir.
Türkiye'de bu tür dolandırıcılıkların son yıllarda bu kadar yaygınlaşmasının arkasında hangi dinamikler yatıyor?
Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte suç yöntemleri de dijital ortama taşındı. Eskiden fiziksel ortamda gerçekleştirilen birçok suç faaliyeti bugün internet üzerinden çok daha hızlı ve görünmez şekilde yürütülebiliyor. Bunun yanında ekonomik zorluklar, kolay para kazanma isteği ve dijital okuryazarlık eksikliği de bu yöntemin yaygınlaşmasına katkı sağlıyor. Özellikle gençler, öğrenciler ve iş arayan kişiler, hesabını kiralamanın suç teşkil edebileceğini düşünmeden hareket edebiliyor. Suç örgütleri de tam olarak bu zafiyetlerden yararlanıyor.
Bu tuzağa en çok kimler düşüyor? Hedef kitlenin ortak özellikleri neler?
Genellikle öğrenciler, işsizler, ek gelir arayan kişiler ve finansal açıdan zor durumda bulunan bireyler hedef alınıyor. Çünkü dolandırıcılar hesap sahiplerine herhangi bir emek harcamadan para kazanabilecekleri izlenimini veriyor. Ortak özelliklere baktığımızda hızlı gelir elde etme isteği, finansal bilgi eksikliği ve dijital riskler konusunda yeterli farkındalığın bulunmaması dikkat çekiyor. Özellikle gençlerin sosyal medya üzerinden gelen tekliflere daha açık olması onları daha büyük risk altına sokabiliyor.
Sosyal medya platformları bu tür içeriklerin yayılmasında nasıl bir rol oynuyor? Platformların sorumluluğu nerede başlıyor?
Sosyal medya platformları dolandırıcılar için çok geniş bir erişim alanı sunuyor. Sahte hesaplar aracılığıyla binlerce kişiye aynı anda ulaşmak ve güven oluşturmak geçmişe kıyasla çok daha kolay hale geldi. Özellikle mesajlaşma uygulamaları ve kısa video platformları bu ilanların yayılmasında önemli rol oynuyor. Platformların sorumluluğu zararlı içerikleri tespit etmek, kullanıcı şikâyetlerini hızlı değerlendirmek ve suç teşkil eden hesaplara karşı etkin önlemler almakla başlıyor. Elbette tüm sorumluluğu platformlara yüklemek mümkün değil ancak algoritmaların suç içeriklerinin yayılmasını önleyecek şekilde geliştirilmesi gerekiyor.
Dijital okuryazarlık eksikliği bu tabloyu nasıl etkiliyor?
Dijital okuryazarlık yalnızca teknolojiyi kullanabilmek değildir; dijital riskleri tanıyabilmek ve güvenli davranış geliştirebilmektir. Ne yazık ki birçok kişi internet üzerinde karşılaştığı tekliflerin arka planını sorgulamadan hareket ediyor. Eğer insanlar kişisel verilerinin ve banka hesaplarının ne kadar önemli olduğunu bilseler bu tür tekliflere çok daha şüpheci yaklaşırlar. Dijital okuryazarlık eksikliği, dolandırıcıların en büyük avantajlarından biri haline gelmiş durumda.
Bir kişi böyle bir teklifle karşılaştığında nelere dikkat etmeli?
Öncelikle hiçbir banka hesabı, IBAN numarası veya finansal araç üçüncü kişilerin kullanımına açılmamalıdır. "Sadece para gelecek", "sorumluluk sana ait değil", "yasal bir işlem" gibi ifadeler çoğu zaman dolandırıcılık girişimlerinin parçasıdır. Bir teklif karşısında kişinin şu soruyu sorması gerekir: Neden kendi hesabını kullanmak yerine benim hesabımı kullanmak istiyor? Bu sorunun mantıklı ve hukuki bir cevabı yoksa o tekliften kesinlikle uzak durulmalıdır.
IBAN'ını kiralayan kişi hukuki olarak ne riskle karşı karşıya kalıyor?
Birçok kişi hesabını kiraladığında yalnızca aracılık yaptığını düşünüyor. Ancak hukuki süreçlerde hesabın sahibi doğrudan inceleme altına alınabiliyor. Çünkü suçtan elde edilen gelirlerin transfer edildiği hesap resmi kayıtlarda o kişiye ait görünüyor. Bu nedenle kişi hakkında soruşturma açılabilir, banka hesaplarına bloke konulabilir ve çeşitli adli süreçlerle karşılaşılabilir. "Ben bilmiyordum" savunması her zaman yeterli olmayabilir.
Medya bu konuyu yeterince ele alıyor mu?
Son dönemde medyada bu konuda daha fazla haber görmeye başladık ancak hâlâ yeterli seviyede olduğumuzu düşünmüyorum. Çünkü mağduriyetler arttıkça dolandırıcılar da yöntemlerini değiştiriyor ve yeni taktikler geliştiriyor. Bu nedenle sadece olay gerçekleştiğinde değil, önleyici yayıncılık anlayışıyla hareket edilmesi gerekiyor. İnsanların riskleri önceden öğrenmesi, yaşanacak mağduriyetlerin önemli ölçüde azalmasını sağlayabilir.
Okullarda dijital okuryazarlık eğitimi bu tür tehlikelere karşı nasıl bir koruma sağlayabilir?
Dijital okuryazarlık eğitimi artık temel eğitim konularından biri haline gelmelidir. Öğrencilerin yalnızca bilgisayar kullanmayı değil, dijital tehditleri tanımayı da öğrenmesi gerekiyor. Erken yaşta verilen bilinçlendirme eğitimleri sayesinde gençler sahte ilanları, dolandırıcılık girişimlerini ve kişisel veri risklerini daha kolay fark edebilir. Bu da gelecekte hem bireysel hem de toplumsal düzeyde daha güvenli bir dijital ekosistem oluşmasına katkı sağlar.
Yapay zeka bu tür dolandırıcılıkları daha da tehlikeli hale getirir mi?
Maalesef yapay zekâ teknolojileri kötü niyetli kişiler tarafından kullanıldığında dolandırıcılıkları daha ikna edici hale getirebiliyor. Sahte ses kayıtları, gerçekçi görüntüler, otomatik mesaj sistemleri ve kişiye özel hazırlanmış içerikler bunun örnekleri arasında yer alıyor. Önümüzdeki dönemde insanlar yalnızca gördüklerine ve duyduklarına güvenerek karar veremeyecek. Bu nedenle dijital doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kullanıcı farkındalığının artırılması her zamankinden daha önemli hale geliyor.
Okuyucularımıza vermek istediğiniz en önemli uyarı nedir?
Kolay para vaadiyle gelen hiçbir teklife sorgulamadan güvenilmemelidir. Özellikle banka hesabı, IBAN numarası, kimlik bilgileri veya kişisel verilerin paylaşılmasını isteyen kişiler karşısında son derece dikkatli olunmalıdır. Unutulmamalıdır ki banka hesabı kişiye özeldir ve başkasının kullanımına açılması ciddi sonuçlar doğurabilir. Kısa vadeli bir kazanç uğruna uzun yıllar sürebilecek hukuki ve mali sorunlarla karşı karşıya kalmamak için vatandaşlarımızın bu tür tekliflerden kesinlikle uzak durmasını tavsiye ediyorum.
Röportaj: Gazeteci - Ahmet Selim Korkmaz
#ıban #ıbantuzağı
Yorumlar
0Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.